Rajko Mitić: Prva Zvezdina zvezda i prva istinska legenda reprezentacije

Fudbalski počeci i stasavanje u predratnom Beogradu

Rajko Mitić je rođen 19. novembra 1922. godine u selu Dol pored Bele Palanke. Njegov fudbalski put započeo je u beogradskom naselju Košutnjak, gde je kao dečak pokazivao nesvakidašnji talenat za igru s loptom. Zvanične korake napravio je u dresu beogradskog BSK-a (Beogradski sportski klub), u čije je mlađe kategorije stupio 1938. godine.

Prekretnica u njegovom rano uočenom razvoju dogodila se 1940. godine, kada je kao sedamnaestogodišnjak debitovao za prvi tim BSK-a. Mitić se ubrzo istakao kao desna unutrašnja polutka – pozicija koja je u tadašnjem sistemu igre "W-M" zahtevala i izuzetnu tehničku prefinjenost i sposobnost organizacije napada. Već na samom početku karijere bilo je jasno da se ne radi samo o rasnom strelcu, već o igraču sa izuzetnim pregledom igre, prefinjenim pasom i urođenim liderstvom.

Međutim, Drugi svetski rat privremeno je zaustavio punu afirmaciju ove talentovane generacije. Tokom ratnih godina, fudbal se u okupiranom Beogradu igrao smanjenim intenzitetom, ali je Mitić uspeo da održi formu nastupajući za lokalne sastave i čekajući priliku da pokaže svoj puni potencijal u novim društveno-političkim okolnostima.

Rađanje Crvene zvezde i era Rajka Mitića

Osnivanjem Omladinskog fiskulturnog društva Crvena zvezda 4. marta 1945. godine, otvoreno je potpuno novo poglavlje u istoriji domaćeg fudbala. Rajko Mitić je od samog starta postao ključna figura novonastalog kolektiva. Kao prvi kapiten u klupskoj istoriji, Mitić je preuzeo ulogu terenskog vođe, postajući spona između igrača, stručnog štaba i brojne publike koja je počela da se okuplja oko kluba.

U dresu Crvene zvezde proveo je punih 14 sezona (od 1945. do 1958. godine), odigravši ukupno 572 utakmice uz 262 postignuta gola. Od zvaničnih takmičarskih mečeva, zabeležio je 220 prvenstvenih nastupa i postigao 74 gola u Prvoj saveznoj ligi. Pod njegovom kapitenskom trakom Crvena zvezda je izrasla u najtrofejniji fudbalski klub u državi.

Osvojeni trofeji u dresu Crvene zvezde

Mitić je vodio tim do prvih velikih uspeha, uspostavljajući šampionski mentalitet koji će definisati klub u narednim decenijama.

• Prvenstvo Jugoslavije (5): 1951, 1952/53, 1955/56, 1956/57, 1958/59. (u poslednjoj sezoni zabeležio minimalan broj nastupa)
• Kup Jugoslavije (4): 1948, 1949, 1950, 1958.

Jedan od najupečatljivijih trenutaka u njegovoj klupskoj karijeri bilo je osvajanje prve titule šampiona 1951. godine. Dinamo iz Zagreba je imao znatnu bodovnu prednost tokom prvenstva, ali je Zvezda pod Mitićevim vođstvom ostvarila seriju pobeda u završnici sezone. Pobedom nad Partizanom u odlučujućem meču, zahvaljujući boljem gol-količniku, Crvena zvezda je stigla do svog prvog šampionskog pehara, a Mitić je trajno podigao lestvicu klupskih standarda.

Džentlmen u kopačkama: Etika i fer-plej kao životni kredo

Ono što je Rajka Mitića izdvajalo od mnogih savremenika bila je njegova nepokolebljiva odanost principima sportskog viteštva. U vreme kada su fudbalski tereni često bili poprište grube igre i nemilosrdnih duele, Mitić je nametnuo autoritet zasnovan na znanju, smirenosti i poštovanju rivala i sudija. Nikada tokom čitave karijere nije dobio crveni karton, a žute kartone svedao je na nivo statističke greške.

Istorija beleži čuveni incident sa prvenstvene utakmice protiv splitskog Hajduka. Kada je jedan navijač sa tribina bacio kamen i pogodio igrača Hajduka, Mitić je privremeno povukao svoju ekipu sa terena u znak protesta zbog neprihvatljivog ponašanja publike. Za njega je pobeda imala smisla samo ako je izvojevana u potpunosti u duhu fer-pleja.

Zbog takvog pristupa izgrađen je mit o "Zvezdinoj zvezdi". Kriterijumi za dobijanje ove laskave titule nisu obuhvatali samo fudbalski kvalitet i broj postignutih golova, već i visoke moralne standarde, reprezentativni ugled i liderske sposobnosti. Mitić je postavio temelj te tradicije, postavši prva zvanična Zvezdina zvezda.

Reprezentativni uspesi: Okosnica zlatne generacije

Rajko Mitić je za reprezentaciju Jugoslavije debitovao 9. maja 1946. godine u Prag u ubedljivoj pobedi nad Čehoslovačkom (2:0), na utakmici koja je ujedno bila prvi posleratni meč državnog tima. Već na tom susretu postigao je debitantski pogodak. U narednim godinama izrastao je u zamenika, a potom i u neprikosnovenog kapitena "plavih".

Za reprezentaciju Jugoslavije odigrao je 59 utakmica i postigao 32 gola, što ga drži u samom vrhu najefikasnijih strelaca u istoriji nacionalnog tima. Njegovo reprezentativno razdoblje obeleženo je nastupima na dva Svetska prvenstva (Brazil 1950. i Švajcarska 1954) i osvajanjem dve srebrne olimpijske medalje (London 1948. i Helsinki 1952).

Olimpijske medalje i legendarni tim iz 1952.

Posebno mesto u istoriji jugoslovenskog sporta zauzima nastup reprezentacije na Olimpijskim igrama u Helsinkiju 1952. godine. Pod vođstvom selektorske komisije i sa Mitićem kao kapitenom, Jugoslavija je nastupala u sastavu koji je ostao zapamćen kao jedan od najjačih u istoriji domaće igračke škole.

Ovaj tim odigrao je epske mečeve protiv reprezentacije Sovjetskog Saveza u atmosferi ogromnog političkog pritiska (u vreme sukoba Tita i Staljina). Prva utakmica završena je dramatičnim rezultatom 5:5, iako je Jugoslavija vodila sa 5:1. U ponovljenom susretu, predvođeni Mitićem koji je postigao izjednačujući pogodak, "plavi" su slavili sa 3:1 i plasirali se u narednu rundu. U finalu su poraženi od tada neprikosnovene "Lake konjice" iz Mađarske (2:0), te su se okitili drugim uzastopnim olimpijskim srebrom.

Tragedija i peh na Marakani u Rio de Žaneiru 1950.

Jedan od najpoznatijih i najtragičnijih trenutaka u Mitićevoj karijeri dogodio se na Svetskom prvenstvu 1950. godine u Brazilu. U odlučujućoj utakmici grupne faze protiv domaćina Brazila na novosagrađenom stadionu Marakana pred više od 140.000 gledalaca, Jugoslaviji je bio dovoljan i nerešen rezultat za prolaz u završnicu.

Prilikom izlaska na teren kroz neosvetljeni tunel stadiona, Mitić je naglo podigao glavu i udario o oštri gvozdeni poklopac šahta ili konstrukcije. Zadobio je duboku rasekotinu na glavi i obilno krvarenje. U to vreme pravila nisu dozvoljavala izmene igrača tokom utakmice.

Lekarski tim je pokušavao da zaustavi krvarenje i previje kapitena u svlačionici, dok je glavni sudija mrvu pre vremena dao znak za početak meča. Jugoslavija je bila primorana da meč započne sa desetoricom igrača. Upravo u tom periodu brojčane podređenosti, Brazil je u 3. minutu preko Ademira postigao vodeći pogodak. Mitić se na teren vratio u 20. minutu sa čalmom na glavi, dao sve od sebe da povrati kontrolu nad igrom, ali je Brazil na kraju slavio sa 2:0 i eliminisao Jugoslaviju. Taj događaj ostao je upamćen kao jedan od najvećih pehova u istoriji našeg reprezentativnog fudbala.

Trenerska i selektorska karijera

Nakon završetka igračke karijere 1958. godine, Mitić se nije udaljio od fudbala. Ubrzo je prešao u trenerske vode, gde je primenio svoje bogato taktičko znanje. Od 1960. do 1966. godine bio je član stručnog štaba i selektorske komisije Fudbalskog saveza Jugoslavije.

Samostalno je preuzeo funkciju selektora reprezentacije 1967. godine. Njegov najveći selektorski uspeh vezan je za Evropsko prvenstvo 1968. godine u Italiji. Pred vodeći podmlađeni tim predvođen Draganom Džajićem, Mitić je uspeo da eliminiše svetske prvake Englesku u polufinalu (1:0). U dramatičnom finalu protiv domaćina Italije, Jugoslavija je nakon prvog meča (1:1) poklekla u ponovljenom susretu (2:0), osvojivši titulu vicešampiona Evrope. Mitić je time potvrdio svoju visoku stručnost i u ulozi stratega sa klupe.

Novinarski rad, nasleđe i odlazak u legendu

Nakon trenerske epizode, Rajko Mitić se posvetio sportska žurnalistici. Dugi niz godina radio je kao komentator i urednik u sportskom listu "Tempo", gde je svojim tekstovima analizirao fudbalska dešavanja na odmeren, stručan i kritički način, baš onako kako je igrao na terenu.

Preminuo je 29. marta 2008. godine u Beogradu u 86. godini života. Njegov odlazak izazvao je duboko žaljenje u celokupnom sportskom regionu.

U znak priznanja za sve što je učinio za klub i srpski fudbal u celini, Skupština Fudbalskog kluba Crvena zvezda donela je 21. decembra 2014. godine zvaničnu odluku da se Stadion FK Crvena zvezda (popularna "Marakana") preimenuje u Stadion "Rajko Mitić". Ispred zapadne tribine stadiona podignut je i spomenik u prirodnoj veličini koji podseća buduće generacije na prvu Zvezdinu zvezdu, džentlmena u kopačkama i večnog kapitena.