Mateja Kežman: Golgeter koji je golovima utabao put za Nemačku 2006.

Rani fudbalski put i eksplozija u Partizanu

Rođen 12. aprila 1979. godine u Zemunu, Mateja Kežman je fudbalske gene nasledio od oca Zvezdana Kežmana, nekadašnjeg uspešnog golmana FK Zemun. Njegov razvojni put nije bio posut ružama; prorekao mu se trnovit put kroz mlađe kategorije Radničkog iz Novog Beograda i PKB Padinske Skele. Njegov talenat, upotpunjen neverovatnom radnom etikom, brzo je došao do izražaja u seniorskom fudbalu kroz nastupe za Loznicu, Pirot i Smederevo, gde je dokazao da posjeduje redak golgeterski instinkt.

Prekretnica u njegovoj karijeri nastupa leta 1998. godine kada potpisuje za beogradski Partizan. U crno-belom dresu, Kežman je demonstrirao agresivan stil igre koji se zasnivao na neprestanom pritisku na protivničku zadnju liniju, brzoj transformaciji i beskompromisnoj realizaciji. Već u prvoj sezoni postao je ljubimac "grobara", postigavši odlučujuće golove u prvenstvu i evropskim takmičenjima.

Najsvetliji trenutci u dresu Partizana vezani su za njegove nastupe u večitim derbijima protiv Crvene zvezde. Kežman je na pet uzastopnih večitih derbija uspevao da se upiše u listu strelaca, što je podvig koji ga je svrstao u klupske legende. U sezoni 1999/2000. bio je najbolji strelac Prve lige SR Jugoslavije sa 27 postignutih golova na 32 utakmice, predvodeći tim do šampionske titule. Njegove sjajne partije u Kupu pobednika kupova i Kupu UEFA privukle su pažnju najvećih evropskih skauta.

Holandska renesansa: Dominacija u dresu PSV Ajndhovena

Na leto 2000. godine, PSV Ajndhoven je pobedio u trci za Kežmanov potpis, plativši Partizanu rekordno obeštećenje za tadašnje uslove domaćeg fudbala. Transfer na Filipsov stadion označio je početak jedne od najdominantnijih napadačkih epoha u istoriji holandske Eredivizije.

Pod trenerskom palicom Arjea Hana, a kasnije i Guza Hidinka, Kežman se razvio u kompletnog napadača svetske klase. U tandemu sa mladićem po imenu Arjen Roben, stvorio je čuveni napadački tandem poznat pod nadimkom "Kezman i Roben" (Kezman & Robben), koji je terorisao odbrane širom Holandije i Evrope. Kežmanova sposobnost da napada prostor iza leđa odbrane, fantastično kretanje bez lopte i nemilosrdna završnica desnom i levom nogom učinili su ga nezaustavljivim.

Tokom četiri sezone u Ajndhovenu, Kežman je postigao nevjerovatnih 105 golova na 122 ligaške utakmice. Tri puta je osvajao titulu najboljeg strelca Eredivizije (2001, 2003, 2004) i proglašen je za fudbalera godine u Holandiji 2003. godine. Navijači PSV-a su mu ispevali pesme, a nadimak "Batman" pratio ga je zbog specifične proslave pogodaka i zaštitne maske koju je nosio nakon jedne povrede lica.

Put do Nemačke 2006: Zlatna jesen u kvalifikacijama

Nakon turbulentnih epizoda u reprezentaciji početkom 2000-ih, uključujući i crveni karton na Evropskom prvenstvu 2000. godine protiv Norveške nakon svega nekoliko sekundi u igri, Kežman je punu reprezentativnu zrelost dostigao u kvalifikacijama za Svetsko prvenstvo u Nemačkoj 2006. godine. Selektor Ilija Petković izgradio je čvrst kolektiv u kojem je odbrana činila temelj ("čuvena četvorka": Gavrančić, Vidić, Krstajić, Dragutinović), dok je Kežmanu poverena uloga primarne napadačke igle.

Reprezentacija Srbije i Crne Gore nalazila se u izuzetno teškoj kvalifikacionoj Grupi 7, zajedno sa velesilom Španijom, neugodnom Bosnom i Hercegovinom, Belgijom, Litvanijom i San Marinom. U takvom okruženju, gde je svaki primljeni ili postignuti gol odlučivao o sudbini, Kežmanova borbenost i taktička disciplina bile su od ključnog značaja.

Ključni meč u Madridu: Remi vredan zlata

Jedan od najvažnijih momenata u čitavim kvalifikacijama odigrao se 7. septembra 2005. godine na stadionu "Visente Kalderon" u Madridu. Španija je povela golom Raula u prvom poluvremenu i vršila konstantan pritisak. Međutim, tim Ilije Petkovića se nije predao. U 68. minutu, nakon udarca Ognjena Koromana i nespretnog reagovanja španske odbrane, Kežman je u svom stilu pratilo akciju do kraja, skrenuo loptu u mrežu Iker Kasiljasa i doneo izjednačenje (1:1). Tenkički i psihološki, taj bod sa gostovanja u Madridu sačuvao je prvu poziciju reprezentaciji SCG.

Beogradsko finale protiv Bosne i Hercegovine

Konačni rasplet dogodio se 12. oktobra 2005. godine na stadionu Crvene zvezde u Beogradu. Pobeda protiv Bosne i Hercegovine garantovala je direktan plasman na Svetsko prvenstvo, bez odlaska u opasni baraž. Pritisak je bio ogroman, a atmosfera na tribinama dostići će vrhunac već u 7. minutu meča.

Nakon sjajne akcije po desnoj strani i ubačene lopte, Nikola Žigić je glavom spustio loptu na peterac, gde je Kežman spretno reagovao i sproveo je u mrežu Hasana Salihamidžića i Kena Hasagića. Taj pogodak ispostaviće se kao jedini na utakmici. Rezultatom 1:0, Srbija i Crna Gora je završila kvalifikacije na prvom mestu na tabeli, bez iednog poraza i sa samo jednim primljenim golom u deset mečeva. Kežman je kvalifikacije završio kao najbolji strelac nacionalnog tima sa 5 pogodaka.

Međunarodna klupska epizoda: Čelsi, Atletiko i Pari Sen Žermen

Nakon briljantnih izdanja u PSV-u, Žoze Murinjo je na leto 2004. godine doveo Kežmana u Čelsi u sklopu velika rekonstrukcije kluba sa Stramford Bridža. Iako u Londonu nije imao minutažu kao u Holandiji, Kežman je dao važan doprinos osvajanju prve titule Premijer lige za Čelsi posle 50 godina čekanja. Njegov najznačajniji trenutak bio je pogodak u finalu Liga kupa protiv Liverpula za pobedu od 3:2 u produžecima.

Nakon jedne sezone u Premijer ligi, prelazi u Atletiko Madrid, gde formira napadački par sa mladim Fernandom Toresom. U Španiji je odigrao 30 utakmica i postigao 10 golova u svim takmičenjima, ali su povrede usporile njegov ritam.

Naredna stanica bio je turski gigant Fenerbahče, gde je proživeo drugu mladost. U Istanbulu je postao šampion Turske 2007. godine, a sledeće sezone bio je deo tima koji je ostvario istorijski uspeh plasmanom u četvrtfinale Lige šampiona pod vođstvom zloglasnog Zika. Kasnije u karijeri nosio je dresove Pari Sen Žermena, sa kojim je osvojio Kup Francuske, Zenita iz Sankt Peterburga, južnokorejskog Ulsana i beloruskog BATE Borisova, gde je i završio profesionalnu igračku karijeru 2011. godine.

Stil igre, karakter i uticaj na teren

Mateja Kežman nije bio tipičan centarfor moderne ere koji se oslanjao isključivo na visinu ili fizičku snagu. Njegove glavne karakteristike bile su impresivno kretanje bez lopte, eksplozivnost na prvih nekoliko metara i izrazit takmičarski duh. Opisivan kao "fudbalski fanatik", Kežman je vršio pritisak na odbrambene igrače tokom čitavih 90 minuta, prisiljavajući protivnike na greške.

Njegova požrtvovanost često ga je dovodila u konflikte sa sudijama i protivničkim igračima, što je bio rezultat izuzetno visokog nivoa adrenalina sa kojim je pristupao svakom meču. U reprezentaciji je činio odličan balans u paru sa višim i korpulentnijim napadačima poput Nikole Žigića ili Save Miloševića, gde je koristio prazan prostor koji su oni otvarali.

Nakon završetka igračke karijere, Kežman je ostao duboko povezan sa fudbalom, uspešno radeći kao fudbalski agent i menadžer, zastupajući neke od najpoznatijih srpskih fudbalera na međunarodnoj sceni, uključujući i Sergeja Milinković-Savića.

Sastav reprezentacije SCG na meču protiv BiH (12.10.2005.)

Utakmica koja je definisala reprezentativni status ove generacije odigrana je u sledećem sastavu, koji ostaje upisan u istoriju domaćeg fudbala po taktičkoj perfekciji:

Nasleđe i mesto u istoriji

Nacionalna karijera Mateje Kežmana bila je obojena velikim usponima i padovima, ali njegovi doprinosi u kvalifikacijama za Nemačku 2006. ostaju neizbrisivi. Postigavši ključne golove protiv najjačih rivala u grupi, Kežman je doneo radost naciji koja je čekala plasman na veliko takmičenje još od Evropskog prvenstva 2000. godine.

Njegov ukupni bilans u dresu sa državnim grbom iznosi 49 nastupa i 17 postignutih golova. Iako sam nastup na Mundijalu u Nemačkoj nije doneo željeni rezultat za celokupnu ekipu, istorija pamti da bez Kežmanovih golova i nepokolebljive energije taj turnir za reprezentaciju Srbije i Crne Gore ne bi ni bio dostignut. Zbog svega prikazanog u Partizanu, PSV-u i nacionalnom timu, Mateja Kežman sa pravom nosi epitet jedne od najautentičnijih napadačkih figura u srpskom fudbalu na početku 21. veka.