Kvalifikacije za Euro 2000: Vekovni derbi i herojstvo sa igračem manje u Maksimiru

Politički i sportski kontekst kvalifikacija za Euro 2000

Žreb obavljen u decembru 1997. godine u Ženevi svrstaće SR Jugoslaviju i Hrvatsku u VIII kvalifikacionu grupu, zajedno sa selekcijama Irske, Makedonije i Malte. Takmičarski naboj bio je neprocenjiv. Hrvatska je u to vreme uživala status treće reprezentacije sveta nakon senzacionalnog uspeha na Svetskom prvenstvu u Francuskoj 1998. godine, predvođena osvajačem Zlatne kopačke Davorom Šukerom, kapitenom Zvonimirom Bobanom i selektorom Miroslavom Ćirom Blaževićem. S druge strane, reprezentacija SR Jugoslavije, pod vođstvom selektora Slobodana Santrača (a kasnije Vujadina Boškova), imala je izuzetno snažan igrački kadar sastavljen od zvezda italijanske Serije A i španske Primere, poput Predraga Mijatovića, Dragana Stojkovića Piksija, Siniše Mihajlovića, Dejana Stankovića i Save Miloševića.

Atmosfera oko čitavog kvalifikacionog ciklusa bila je pod snažnim uticajem geopolitičkih dešavanja. Tokom proleća 1999. godine, NATO bombardovanje Savezne Republike Jugoslavije dovelo je do odlaganja pojedinih utakmica, pa je jugoslovenski tim svoje domaće mečeve morao da priprema u izuzetno teškim okolnostima. Uprkos vanfudbalskim pritiscima, takmičarski kvalitet obe selekcije garantovao je bespoštednu borbu na terenu.

Prvi međusobni duel odigran je 18. avgusta 1999. godine na stadionu Crvene zvezde u Beogradu. U meču koji je obeležio i kratkotrajni nestanak električne energije na stadionu u drugom poluvremenu, mreže su mirovale (0:0). Odluka o tome ko ide direktno na Evropsko prvenstvo, ko ide u baraž, a ko ispada, ostavljena je za poslednje kolo i revanš u Zagrebu.

Tabela Grupe 8 pre poslednjeg kola (oktobar 1999):
1. SR Jugoslavija  14 bodova
2. Republika Irska  13 bodova
3. Hrvatska        12 bodova

Kalkulacija pred meč 9. oktobra bila je jasna: SR Jugoslaviji je pobeda garantovala prvo mesto, dok joj je i nerešen rezultat odgovarao u slučaju da Irska ne pobedi u Skoplju. Hrvatskoj je odgovarala samo pobeda kako bi prestigla Jugoslaviju i preuzela poziciju koja vodi na Euro ili u baraž.

Taktičke postavke i sastavi timova u Maksimiru

Pred punim tribinama stadiona Maksimir, u prisustvu oko 38.743 gledalaca, vladala je naelektrisana atmosfera. Iskusni stručnjak Vujadin Boškov formirao je taktičku postavku u sistemu 4-4-2, sa težištem na čvrstom bloku u sredini terena i brzoj tranziciji preko krilnih pozicija i prekida Siniše Mihajlovića. Na golu je bio Ivica Kralj, zadnju liniju činili su Zoran Mirković, Goran Đorović, Slaviša Jokanović i Siniša Mihajlović, dok su u veznom redu delovali Albert Nađ, Dejan Stanković, Dragan Stojković i Ljubinko Drulović. U napadu su od starta delovali Predrag Mijatović i Savo Milošević.

Selektor Hrvatske Miroslav Blažević opredelio se za ofanzivnu formaciju sa tri centralna defanzivca i visoko postavljenim bočnim igračima, napadajući sa tandematom Davor Šuker - Alen Bokšić.

Tok utakmice: Od šoka do ekspresnog preokreta

Domaći tim je ušao u meč izuzetno agresivno, nošen podrškom sa tribina. Već u 20. minutu Hrvatska je došla do vođstva. Nakon jedne akcije po desnoj strani i asistencije Roberta Jarnija, Alen Bokšić je izmakao pažnji odbrane SR Jugoslavije i preciznim udarcem savladao Ivicu Kralja za 1:0. Erupcija oduševljenja na Maksimiru nagoveštavala je teške trenutke za gostujući tim.

Međutim, odgovor reprezentacije SR Jugoslavije bio je brz, brutalan i taktički perfektno izveden kroz prekide – zaštitni znak Siniše Mihajlovića.

Izjednačenje i preokret iz prekida

U 26. minutu, nakon slobodnog udarca sa desne strane koji je izveo Siniša Mihajlović, loptu je u kaznenom prostoru zakačio Predrag Mijatović. Lopta je neobičnom putanjom, odbivši se od njegovih leđa i potiljka, prevarila istrčalog golmana Dražena Ladića i završila u mreži za 1:1.

Samo pet minuta kasnije, u 31. minutu, usledio je novi šok za domaće navijače. Ponovo je Mihajlović izveo razoran i precizan slobodni udarac sa leve strane, unutar kaznenog prostora najviše je skočio mladi Dejan Stanković i rameno-glavim udarcem poslao loptu preko Ladića u dalji ugao. SR Jugoslavija je za samo pet minuta okrenula rezultat na 1:2.

Incident Mirković - Jarni i isključenje u 41. minutu

Kada se činilo da SR Jugoslavija potpunosti kontroliše ritam utakmice, dogodio se momenat koji je zamalo promenio tok fudbalske istorije na ovim prostorima. U 41. minutu, nakon jednog duela uz aut-liniju, Zoran Mirković je napravio prekršaj nad Robertom Jarnijem.

Dok su obojica ležali na travi, došlo je do verbalnog sukoba, nakon čega je Mirković neshvatljivim potezom uhvatio Jarnija za međunožje. Španski sudija Hose Marija Garsija Aranda nije oklevao ni sekunde – odmah je pokazao direktan crveni karton desnom beku SR Jugoslavije. Mirković je morao van terena, ostavljajući saigrače da čitavih 50 minuta brane prolaz na Euro sa igračem manje protiv razgoropađenog rivala.

Herojski otpor sa desetoricom u drugom poluvremenu

Svesni da imaju igrača više i da im samo pobeda donosi plasman, fudbaleri Hrvatske su u drugom poluvremenu krenuli u sveopšti napad. Već u 47. minutu, nakon kornera i gužve u šesnaestercu, Mario Stanić je glavom savladao Ivicu Kralja i izjednačio na 2:2.

Preostalih 40 i kusur minuta pretvorilo se u pravu opsadu gola SR Jugoslavije. Selektor Boškov je povukao taktičke poteze: u igru je ušao Goran Đorović (prekomandovan u defanzivu), dok je odbrana na čelu sa Sinišom Mihajlovićem i sjajnim Ivicom Kraljem izdržavala neviđene nalete. Davor Šuker, Josip Šimić i Alen Bokšić stvorili su nekoliko izglednih šansi, ali je golman Kralj intervenisao u ključnim trenucima, dok su centralni bekovi izbacivali loptu sa same gol-linije.

Požrtvovanost cele ekipe, gde su čak i napadači poput Save Miloševića vršili pritisak na sredini terena, urodila je plodom. Utakmica u Skoplju između Makedonije i Irske završena je rezultatom 1:1 (pogotkom Gorana Stavrevskog u poslednjim sekundama), što je značilo da nerešen rezultat u Zagrebu direktno vodi SR Jugoslaviju na Evropsko prvenstvo kao prvoplasiranu ekipu.

Kada je španski sudija označio kraj meča pri rezultatu 2:2, usledilo je veliko slavlje jugoslovenskih fudbalera na centru zagrebačkog stadiona.

Konačna tabela Grupe 8 kvalifikacija za Euro 2000

Rezultati u poslednjem kolu definisali su konačan poredak u jednoj od najizjednačenijih grupa u istoriji UEFA kvalifikacija:

Istorijski značaj i odjek utakmice

Pobeda, odnosno izborno izjednačenje ravno pobedi na Maksimiru, imalo je ogroman sportski i psihološki značaj. SR Jugoslavija je uspela da eliminše aktuelnog trećeg prvaka sveta sa kontinentalnog šampionata i potvrdi visoki kvalitet svoje "zlatne generacije".

Siniša Mihajlović je proglasen za jednog od igrača utakmice zbog dve ključne asistencije iz prekida, dok je odbrana pokazala izuzetnu mentalsku snagu pod pritiskom punog stadiona i sa igračem manje. Potez Zorana Mirkovića ostao je jedan od najupečatljivijih detalja u istoriji balkanskog fudbala, često citiran u kasnijim analizama mečeva visokog rizika.

Na samom Evropskom prvenstvu 2000. godine u Belgiji i Holandiji, SR Jugoslavija je stigla do četvrtfinala, gde je zaustavljena od strane domaćina Holandije. Ipak, meč odigran 9. oktobra 1999. godine u Zagrebu ostaje zabeležen kao taktika, borbenost i takmičarski duh koji su obezbedili mesto među najboljim timovima Evrope.