Euro U19 2014: Polufinale u Mađarskoj i stasavanje nove generacije

Kontekst i nastavak zlatnog kontinuiteta

Nakon što je generacija igrača rođenih 1994. godine pod vođstvom Ljubinka Drulovića u Litvaniji 2013. osvojila titulu prvaka Evrope, pred Fudbalski savez i novog selektora Veljka Paunovića postavljen je izuzetno složen zadatak. Trebalo je održati kontinuitet rezultata u kategoriji U19, ali sa potpuno novom generacijom fudbalera, pretežno rođenih 1995. i 1996. godine. U javnosti i stručnim krugovima vladala je umerena skepsa, s obzirom na to da je smena generacija u mlađim selekcijama često praćena oscilacijama u igri i rezultatima.

Veljko Paunović je takmičarskom ciklusu pristupio sa jasnom vizijom. Njegov rad nije se zasnivao isključivo na taktičkoj pripremi i tehničkoj obuci, već pre svega na stvaranju snažnog kolektivnog duha i kulta reprezentacije. Paunović je od samog početka kvalifikacionog ciklusa insistirao na visokom intenzitetu trčanja, taktičkoj disciplini i polivalentnosti igrača. Prolazak kroz kvalifikacione filtere bio je besprekoran, a završni turnir u Mađarskoj viđen je kao idealna prilika da se potvrdi da uspeh iz Litvanije nije bio slučajan bljesak, već proizvod sistemskog rada.

Dodatni pritisak na turniru u Mađarskoj nosila je činjenica da je takmičenje imalo dvostruki ulog. Pored borbe za titulu prvaka Evrope, prvih šest ekipa sa turnira (po tri prvoplasirane iz obe grupe) sticalo je pravo učešća na Svetskom prvenstvu za igrače do 20 godina, koje se naredne, 2015. godine održavalo na Novom Zelandu. Glavni strateški cilj Saveza i stručnog štaba bio je upravo plasman na planetarnu smotru.

Kvalifikacioni put i formiranje tima

Put do završnog turnira u Mađarskoj vodio je kroz dva rigorozna kvalifikaciona kruga. U prvom krugu qualification-a, tim je pokazao visoku efikasnost i taktičku zrelost, eliminisavši rivale bez većih potresa. Međutim, pravi test vrednosti bila je Elitna runda kvalifikacija, u kojoj pravo na grešku praktično nije postojalo, jer je samo prvoplasirana ekipa iz grupe obezbeđivala odlazak na šampionat.

U Elitnoj rundi, Paunovićevi izabranici su prikazali izuzetnu taktičku fleksibilnost i mentalnu snagu. Kroz teške utakmice protiv fizički zahtevnih rivala, profilisan je kostur tima. Na golu je neprikosnoven bio Predrag Rajković, tada već čuvar mreže sa iskustvom u seniorskom fudbalu. Odbrambenu liniju držali su Vukašin Jovanović, Milan Gajić i Radovan Pankov, dok su u veznom redu konce igre povlačili Nemanja Maksimović i Saša Zdjelar. U napadačkom segmentu, kreativnost Mijata Gaćinovića i realizatorske sposobnosti Staniše Mandića predstavljale su glavne poluge tima.

Kada je obavljen žreb za grupnu fazu završnog turnira u Mađarskoj, postalo je jasno da lakih protivnika nema. Selektiran je sastav od 18 najspremnijih fudbalera koji su otputovali u Mađarsku sa ciljem da prvenstveno obezbede prolaz u polufinale, a samim tim i vizu za Novi Zeland.

Sastav reprezentacije na U19 Evropskom prvenstvu 2014.

Sledeća tabela prikazuje kompletan igrački kadar koji je selektor Veljko Paunović poveo na završni turnir u Mađarsku, uključujući njihove tadašnje matične klubove, pozicije i statistički učinak tokom šampionata.

Grupna faza: Borba u Grupi B

Šampionat u Mađarskoj počeo je 19. jula 2014. godine. Voljom žreba, reprezentacija je svrstana u Grupu B zajedno sa selekcijama Ukrajine, Nemačke i Bugarske. Bila je to izuzetno teška grupa u kojoj su Nemačka i Ukrajina važile za izrazite favorite za prolaz dalje.

Prvo kolo: Ukrajina – Srbija 1:1 (Gyirmót)

Prva utakmica na šampionatu odigrana je u Đirmotu protiv fizički besprekorno pripremljene selekcije Ukrajine. Protivnik je uspostavio jak ritam od samog početka, koristeći visoki presing kako bi neutralisao organizaciju igre u sredini terena.

Ukrajina je došla u vođstvo u 1. minutu utakmice presekavši nesmotren start odbrane, kada je Burda savladao Rajkovića. Taj rani šok mogao je potpuno da poremeti taktičke zamisli selektora Paunovića, ali je ekipa pokazala karakteristiku koja će je pratiti tokom celog turnira – smirenost pod pritiskom. Gradjenjem napada iz zadnje linije i uspostavljanjem kontrole poseda preko Zdjelara i Maksimovića, težište igre prebačeno je na polovinu rivala.

Izjednačenje je stiglo u 7. minutu. Nakon odlične akcije po levoj strani i preciznog centaršuta, Luković se najbolje snašao u kaznenom prostoru i poslao loptu u mrežu. Do kraja meča viđena je velika borba na sredini terena, uz nekoliko izglednih prilika na obe strane, ali je konačan rezultat ostao 1:1, što je smatrano pozitivnim početkom turnira.

Drugo kolo: Nemačka – Srbija 2:2 (Pápa)

Drugi meč u grupi donio je okršaj sa glavnim favoritom čitavog šampionata – selekcijom Nemačke. Nemci su u svom sastavu imali igrače koji su već nastupali u Bundesligi, poput Davija Zelkea, Julijana Brandta i Kera Štarta.

Utakmica u Papi bila je vrhunski taktički okršaj. Nemačka je povela u 39. minutu golom Selkea nakon brze kontre. Međutim, Paunovićeva ekipa nije odustajala od svog stila igre. U drugom poluvremenu viđena je jedna od najboljih predstava ove generacije. U 47. minutu, nakon sjajnog prekida i gužve u šesnaestercu, Nemanja Maksimović šalje loptu pod prečku za 1:1.

Potpuni preokret usledio je u 41. minutu (po zvaničnom zapisniku 67. minut), kada je Staniša Mandić iskoristio odlično dodavanje i preciznim udarcem savladao nemačkog golmana za vođstvo od 2:1. Nemačka je nakon toga bacila sve karte na napad i uspela da izjednači u 91. minutu pogotkom Starka nakon prekida. Iako je pobeda ispuštena u samoj završnici, osvojeni bod protiv kasnijeg šampiona Evrope dao je ogromno samopouzdanje timu.

Treće kolo: Srbija – Bugarska 1:0 (Pápa)

Matematika pred treće kolo bila je jasna: pobeda protiv Bugarske garantovala je drugo mesto u grupi, plasman u polufinale Evropskog prvenstva i, što je najvažnije, direktan plasman na Svetsko prvenstvo 2015. na Novom Zelandu. Sa druge strane, poraz ili remi, uz nepovoljan rezultat na meču Nemačke i Ukrajine, mogao je značiti potpunu eliminaciju.

Bugarska se postavila u izuzetno čvrst i defanzivan blok, sa osnovnim ciljem da odbrani svoj gol i opstruira igru. Paunovićevi izabranici su dominirali u posedu, stvarali šanse, ali su promašaji i nervoza rasli kako se utakmica bližila kraju. Luka Jović i Mijat Gaćinović imali su nekoliko zrelih prilika, ali je bugarski golman bio nesavladiv.

Kada se činilo da meč klizi ka nepopularnom remiju bez golova koji bi ugrozio sve ambicije, usledio je 90. minut. Nakon brze akcije i ubačene lopte sa boka, Staniša Mandić se našao na pravom mestu i sproveo loptu u mrežu za 1:0. Usledilo je veliko slavlje na terenu i klupi. Ta pobeda donela je plasman u polufinale i ostvarenje primarnog cilja – plasman na Mundijalito.

Tabela Grupe B:
1. Nemačka    3  2  1  0  7:2  7
2. Srbija     3  1  2  0  4:3  5
3. Ukrajina   3  1  1  1  3:3  4
4. Bugarska   3  0  0  3  0:6  0

Polufinale: Okršaj sa Portugalom i lutrija penala

Polufinalni duel odigran je 28. jula 2014. godine u Felčutu protiv reprezentacije Portugala, koja je protutnjala kroz Grupu A sa sve tri pobede i fantastičnom gol-razlikom (11:2). Portugalci, predvođeni talentima poput Andrea Silve, Markosa Lopeza i Želsona Martinsa, smatrani su apsolutnim favoritima.

Veljko Paunović je za ovaj meč pripremio besprekornu taktičku zamku. Defanzivni blok bio je postavljen nešto dublje, sa izuzetno uskim rastojanjem između linija tima. Saša Zdjelar i Nemanja Maksimović odradili su ogromna pokrivanja na sredini terena, neutrališući kreaciju portugalskih vezista. S druge strane, brzim tranzicijama preko Gaćinovića i Mandića konstantno je ugrožavana zadnja linija Portugala.

Predrag Rajković je u nekoliko navrata bravuroznim intervencijama spasao svoj tim, potvrdavši status jednog od najboljih mladih golmana Evrope. Tokom regularnih 90 minuta mreže su mirovale (0:0), iako su oba tima imala po nekoliko kolosalnih šansi.

U produžecima od po 15 minuta igralo se izuzetno oprezno. Fizički zamor bio je vidljiv kod obaveštajnih igrača, pa su selektori izvršili sve raspoložive izmene. I nakon 120 minuta grčevite borbe, rezultat je ostao 0:0, pa se pristupilo izvođenju jedanaesteraca.

Penaldrama u Felčutu

Izvođenje jedanaesteraca donelo je ogromnu dramu i psihološki pritisak. U seriji udaraca sa bele tačke, Portugalci su pokazali nešto više smirenosti i koncentracije:

• Prva serija: Portugal pogađa; Marko Grujić siguran – 1:1.
• Druga serija: Rajković brani udarac portugalskog napadača; Dražić ne uspeva da savlada golmana Varela – 1:1.
• Treća serija: Portugal pogađa; Savić pogađa – 2:2.
• Četvrta serija: Portugal pogađa; Simić promašuje (šut preko gola) – 3:2 za Portugal.
• Peta serija: Portugal pogađa i rešava pitanje pobednika – konačnih 4:3 na penale.

Portugal se plasirao u finale gde je kasnije poražen od Nemačke (1:0), dok se selekcija Srbije oprostila od turnira bez ijednog poraza u regularnom toku utakmica (jedna pobeda i tri remija).

Taktička analiza i stil igre pod Veljkom Paunovićem

Polufinale u Mađarskoj bilo je poligon na kom je Veljko Paunović praktično usavršio taktički model koji će naredne godine doneti titulu šampiona sveta. Ekipa je primarno nastupala u fleksibilnoj formaciji 4-2-3-1, koja se u fazi odbrane lako transformisala u 4-5-1.

Defanzivni blok i tranzicija

Osnova Paunovićeve taktičke filozofije bila je kompresija prostora. Zadnja linija, koju su predvodili Vukašin Jovanović i Nemanja Antonov, igrala je visoko kada se vršio presing, ali se izuzetno brzo povlačila i skupljala u šesnaestercu pri napadima rivala sa bokova. Saša Zdjelar je delovao kao klasični "razarač" protivničkih napada ispred odbrane, dok je Nemanja Maksimović imao ulogu "box-to-box" veznog igrača sa slobodom da ulazi u protivnički kazneni prostor iz drugog plana (što se videlo i kod gola protiv Nemačke).

Napadačka varijabilnost

U napadu se ekipa nije oslanjala na klasična krila koja samo centriraju, već na igrače poput Mijata Gaćinovića i Danila Pantića koji su ulazili u sredinu i kreirali višak u međuprostorima. Staniša Mandić je pružao izuzetnu pokretljivost na poziciji napadača, konstantno napadajući dubinu i odvlačeći štopere, što je ostavljalo prostor za utrčavanja iz drugog plana.

Jedan od ključnih segmenata bio je prekid. Pomoćni treneri i Paunović posvetili su ogromnu pažnju uigranim akcijama iz kornera i slobodnih udaraca, iz kojih je stvoreno nekoliko najopasnijih prilika na šampionatu.

Mađarska kao prekretnica za Novi Zeland 2015.

Iako je ispadanje u polufinalu donelo trenutnu tugu i žal za finalom, turnir u Mađarskoj postigao je svoj najvažniji strategijski cilj. Reprezentacija je izborila učešće na Svetskom prvenstvu za igrače do 20 godina koje je održano u junu 2015. godine na Novom Zelandu.

Iskustvo stečeno u Mađarskoj bilo je neprocenjivo:

1. Mentalno očeličenje: Ekipa je naučila kako da igra pod pritiskom i postiže golove u samim završnicama mečeva (gol Mandića protiv Bugarske u 90. minutu).
2. Kolektivni duh: Igrači su prihvatili podelu uloga i stavili lični ego u službu tima, što je Paunović uvek isticao kao ključni uspeh.
3. Internacionalno iskustvo: Omer sa silama poput Nemačke i Portugala pokazao je igračima da mogu ravnopravno da se nose sa najtalentovanijim fudbalerima sveta.

Godinu dana kasnije, na Novom Zelandu, ova reaches-generacija, pojačana igračima poput Sergeja Milinković-Savića, Andrije Živkovića i Miloša Veljkovića (koji nisu bili u Mađarskoj iz klupskih ili administrativnih razloga), napraviće najveći uspeh u istoriji srpskog reprezentativnog fudbala i postati šampion sveta. Mađarska 2014. bila je neophodna stepenica i temeljac te svetske titule.

Zaključak i istorijski otisak

Evropsko prvenstvo U19 2014. godine ostaje zabeleženo kao šampionat na kome je potvrđena kontinuitetna vrednost srpske omladinske škole. Bez poraza u 120 minuta igre na četiri izuzetno zahtevna meča, sa pobedom nad Bugarskom i remijima protiv Nemačke, Ukrajine i Portugala, Paunovićeva selekcija pokazala je vrhunski profesionalizam i taktičku zrelost.

Igrači koji su izneli teret ovog šampionata kasnije su ostvarili zapažene seniorske karijere, nastupajući za A reprezentaciju i renomirane evropske klubove. Turnir u Mađarskoj stoga ne treba posmatrati samo kroz prizmu osvojenog trećeg mesta (deli se u polufinalu), već kao ključnu kariku u lancu koji je srpski omladinski fudbal doveo na sam vrh sveta.